Begin november heeft de staatssecretaris de Kamer geïnformeerd over een reeks onderzoeksrapporten over het vmbo, onder de titel ‘Onderzoeksrapporten over het vmbo’. In deze Kamerbrief worden de belangrijkste ontwikkelingen rond de profielen, praktijkgericht programma (pgp), examens, stages en een mogelijk verlengd vmbo bij elkaar gezet.

Je vindt de Kamerbrief hier: Onderzoeksrapporten over het vmbo – rijksoverheid.nl

Het is een hele bulk aan informatie, maar wat betekend dit nou voor jou? In dit bericht zetten we de hoofdlijnen voor je op een rij én laten we zien hoe wij bij Dubbelklik voor PGP, Zorg en Welzijn (Z&W) en Dienstverlening en Producten (D&P) hierbij (in de toekomst) aansluiten.

In het kort: wat staat er in de Kamerbrief en bijlagen?

De Kamerbrief bundelt een reeks onderzoeken. De belangrijke lijnen die wij eruit hebben gehaald:

• Vernieuwing vmbo 2016: goede basis, maar nog werk aan de winkel.
  De huidige structuur met profielen en keuzevakken geeft flexibiliteit en ruimte voor maatwerk en LOB, maar leidt ook tot grote verschillen tussen scholen en druk op organiseerbaarheid, vooral bij kleine profielen.
  
  
• Praktijkgericht programma (pgp) gl/tl wordt breed gewaardeerd.
  De derde rapportage van de pgp-pilot laat zien dat pgp’s zorgen voor meer motivatie, een actievere studiehouding en een betere oriëntatie op mbo en havo. Tegelijk vraagt de uitwerking nog om doorontwikkeling: basisvaardigheden, LOB en borging van kwaliteit zijn niet overal even expliciet en eenduidig geregeld.
  
  
• Vijfjarig vmbo: geen bewijs dat één extra jaar dé oplossing is.
  In de notitie van SPV wordt geconcludeerd dat er geen harde wetenschappelijke onderbouwing is dat een generiek vijfjarig vmbo leidt tot hogere leeropbrengsten, betere basisvaardigheden of minder uitval. De lijn in de Kamerbrief: meer maatwerk en doorlopende leerroutes, niet automatisch een jaar erbij.
  
  
• Flexibilisering cspe en modularisering profielen.
  Onderzoeken naar de flexibilisering van het cspe (inhoud en vorm) laten zien dat scholen behoefte hebben aan meer ruimte om examens flexibeler te plannen en modulaire programma’s aan te bieden, zonder verlies aan uniformiteit in beoordeling.
  
  
• Stages, beroepshavo en aansluiting mbo.
  De kwaliteit van stages in het vo verschilt sterk per school. Er is géén directe relatie gevonden tussen de opkomst van de ‘beroepshavo’ en de groei van ongediplomeerde havisten in het mbo; die problematiek vraagt om andere oplossingen.
  
  
• Sterk Techniekonderwijs (STO) krijgt een vervolg.
  STO heeft geholpen om techniekprofielen overeind te houden en te versterken. De investeringen lopen door in de periode 2025–2029.
  
  

Kortom: de richting is helder – praktijkgericht, flexibel, met sterke basisvaardigheden en betere doorstroom – maar de precieze vorm krijgt de komende jaren verder gestalte. Verder zijn dit een paar data en periodes uit de Kamerbrief die eruit springen:

• Voor eind 2025 – De Kamer ontvangt een aparte verkenningsbrief over een toekomstbestendige profielenstructuur in het beroepsgerichte vmbo. Deze bouwt nadrukkelijk voort op de nu gepresenteerde onderzoeken.
  
  
• Tot en met schooljaar 2027–2028 – Scholen kunnen pgp’s vrijwillig invoeren. Daarna worden, op basis van de ervaringen, nieuwe keuzes gemaakt over de inbedding én het aantal pgp’s.
  
  
• STO-vervolg 2025–2029 – De structurele ondersteuning van techniek in het vmbo loopt door in een nieuwe periode.
  
  

Voor scholen betekent dit: nu al bewust inzetten op kwaliteit en borging, terwijl er richting 2027/28 en de verkenningsbrief van eind 2025 mogelijk verdere stelselkeuzes aankomen.

Highlights voor Z&W en D&P

Voor Zorg en Welzijn (ZW) bevestigen de onderzoeken het belang van authentieke contexten, praktische vaardigheden en loopbaanoriëntatie. Het gaat om zorgen, begeleiden, communiceren én om brede vaardigheden die in verschillende zorg- en welzijnsberoepen nodig zijn. Wat mooi is om te zien is dat veel van de punten die wij als basis hebben genomen in de ontwikkeling van onze nieuwe editie voor beide vakken bevestigd worden in de diverse onderzoeken. In onze (nieuwe) materialen:

• Nieuwe editie vanaf schooljaar 2026/2027
  Een volledig vernieuwde methode met meer nadruk op doen, ervaren en praktijk.
  • Voor ZW: profielmodules zijn gekoppeld aan eigentijdse realistische ZW-contexten die aansluiten bij de leefwereld van leerlingen.
  • Minder losse controlevragen, meer betekenisvolle opdrachten en praktijkopdrachten.
  • Structuur en helderheid: is er in de nieuwe editie veel aandacht voor duidelijke leerlijnen, zicht op eindtermen en minder losse controlevragen.
  • De nadruk ligt op projecten, praktijkopdrachten en ervaren hoe het er “in het echt” uitziet.
    
    
• Breed aanbod aan keuzevakken
  Keuzevakken zijn zo opgebouwd dat je ze met beperkte voorbereiding in kunt zetten – bijvoorbeeld op een werkplein, waar leerlingen aan verschillende keuzevakken werken, zowel in werkboekvorm als digitaal.
  
  
• Stappenplannen geïntegreerd in de methode
  Van baliewerkzaamheden tot een tasje vouwen, van telefoneren tot een baby in bad doen en schoonmaken:
  • Leerlingen volgen duidelijke stappen, waardoor ze snel zelfstandig aan de slag kunnen.
  • De nadruk ligt op transferbare skills: vaardigheden die terugkomen in veel verschillende (toekomstige) werksituaties.
  • Verweven in de modules, beschikbaar als klassikale box of pocketboekjes per leerling.
    
    
• Structuur en inzicht voor leerlingen
  In de nieuwe editie van ZW en DP is er meer structuur en wordt steeds duidelijker gemaakt waarom leerlingen iets doen. Aan het begin van een les zien leerlingen direct welke doelen en (profiel)eindtermen aan bod komen. Dat sluit aan bij de wens uit de onderzoeken om leerlingen meer inzicht te geven in hun leerroute en keuzes.
  
  
• Meer focus op LOB – zowel zichtbaar als ‘ingebakken’
  • Door de lessen heen komen verwerkingsopdrachten terug die leerlingen laten nadenken over hun talenten, interesses en mogelijke mbo-richtingen.
  • Daarnaast zijn er expliciete LOB-lessen en praktijkopdrachten waarin keuzes maken, terugkijken en vooruitkijken centraal staan.
    
    
• Gratis digitaal portfolio voor elke leerling
  Net als bij PGP en ZW bouwen leerlingen in D&P een persoonlijk portfolio op met projecten, stages, opdrachten en successen.
  • Mentoren en loopbaanbegeleiders kunnen meekijken en het portfolio gebruiken in gesprekken over vervolgkeuze.
    
    
• Bewezen ondersteuning voor examenprogramma en organisatie
  • Voorbeeld-PTA’s
  • Kruisjeslijsten gekoppeld aan de eindtermen
  • Uitgebreide docenteninformatie
    Daarmee sluit D&P aan bij de behoefte uit de onderzoeken: een flexibel maar goed organiseerbaar programma, met stevige borging richting examen en vervolgonderwijs.
  • Inventarisatielijsten en uitgebreide docentenhandleidingen
  • Deze materialen zijn gratis beschikbaar. En heb je vragen? Dan kijken we graag mee – samen puzzelen we aan een passend programma.

Highlights voor het Praktijkgericht programma (PGP)

De onderzoeken benadrukken verder dat een sterke pgp leerling zich voorbereidt op vervolgonderwijs door o.a. levensechte opdrachten bij opdrachtgevers, LOB en een bredere rugzak met vaardigheden. Verder heeft deze leerling structuur en kwaliteit nodig, zodat het geen losse eilandjes of projectjes worden. Zo sluiten onze PGP-materialen hierop aan:

• Doe-projecten
  Praktische, kant-en-klare projecten (± 15–20 lesuren) met een duidelijke kop en staart. Leerlingen werken aan een concreet eindproduct voor een gegeven opdrachtgever, in een realistische context.
  • Activerende, gestructureerde opdrachten met een helder eindresultaat
  • Eindtermen zijn vooraf geïntegreerd: examendekkend aanbod, gekoppeld aan het examenprogramma
  • Minimale voorbereidingstijd: ready-to-go, met beoordelingsmatrijzen en kruisjeslijsten per project
  • Opdrachtgevers zijn eenvoudig te vervangen door een eigen lokale partner
    
    
• Challenge-projecten
  Flexibele projecten (± 20 lesuren) volgens een vijf-fasenplan, waarin leerlingen met een echte, lokale opdrachtgever werken.
  • Leerlingen nemen meer verantwoordelijkheid en maken eigen keuzes in alle fasen
  • Resultaat verschilt per vraagstuk; ideaal om creatief en onderzoekend leren te stimuleren
  • Docent kiest zelf welke eindtermen centraal staan en koppelt het project aan het PTA
    
    
• Skills-modules
  Korte, praktische workshops (± 6 uur) waarin leerlingen gerichte vaardigheden trainen, zoals presenteren, communiceren, 3D-tekenen of houtbewerking.
  • Direct toepasbaar in Doe- en Challenge-projecten
  • Helpt om de bredere pgp-vaardigheden (samenwerken, plannen, maken, uitvoeren) expliciet te maken
    
    
• Toolbox met werkvormen
  Meer dan 50 praktische werkvormen om lessen actiever en gestructureerder te maken – ideaal bij projectonderwijs, ontwerpend en onderzoekend leren. Geeft docenten gereedschap om leerlingen stap voor stap naar meer eigenaarschap te begeleiden.
  
  
• Digitaal LOB-portfolio (gratis per leerling)
  Een doorlopende plek waar leerlingen hun opdrachten, ervaringen, foto’s en video’s verzamelen.
  • Ondersteunt loopbaangesprekken en mentoruren
  • Docenten, mentoren en LOB-begeleiders kunnen eenvoudig meekijken en feedback geven
  • Versterkt het pgp-doel van bewuste keuze voor mbo/havo
    
    
• Totale ontzorging: Alles-in-1 pakket voor PGP (ZW, DP, EO)
  Een examendekkend pakket voor klas 3 en 4:
  • 5 Doe-projecten + 1 Challenge-project
  • Gratis Toolbox
  • Gratis LOB-portfolio per leerling
  • Uitgebreide docenteninformatie en 24/7 klantenservice
    Samen goed voor 120+ lesuren, met ruimte om uit te breiden naar een volledig urendekkend programma (bijvoorbeeld met Skills, Stappenplannen of eigen lessen).

Tot slot

De Kamerbrief benadrukt wat jullie al dagelijks ervaren: vmbo-onderwijs is in beweging, met een sterke focus op praktijkgericht leren, goede doorstroom en kansengelijkheid. De komende jaren worden er nieuwe keuzes gemaakt over profielenstructuur en pgp, maar de boodschap is duidelijk: scholen die nu investeren in sterk, praktijkgericht en goed geborgd onderwijs lopen voorop.

Onze materialen voor PGP, ZW en D&P zijn ontwikkeld met precies die beweging in het achterhoofd:

• praktijkgericht,
• examendekkend,
• met expliciete aandacht voor LOB, basisvaardigheden en vaardigheden als samenwerken, plannen en reflecteren,
• én met veel ondersteuning voor de organisatie in de school.
  
  

Wil je sparren over wat deze Kamerbrief concreet betekent voor jouw PTA, lessentabel of invulling van het PGP, ZW of D&P programma? Neem contact op met mij of een van mijn collega’s, we denken graag met je mee! Check hier onze agenda of stuur een berichtje.